Mağaralardan tedavi maksadıyla faydalanılması konusunda çeşitli kaynaklarda (İtalya, Yunanistan, Macaristan, Çin, vb…) orta çağa tarihlendirilen az sayıda literatür mevcut olmakla birlikte ilk yazılı kayıt Polonya’daki Wieliczka Tuz madeninin kullanımı ile ilgili 15. yüzyıla aittir.

Bununla birlikte bu yönelimin bir tıp bilim dalı olarak teşekkülü 1950’li yıllara dayanmaktadır. İkinci Dünya Savaşı şartlarında Almanya’da sığınak olarak kullanılmak durumunda kalınan ve sağlığa faydalı etkileri gözlemlenen karstik özellikteki Klutert Mağarası içerisinde (bugün de kaplıca statüsünde yararlanılmaya devam edilen) Astım tedavisi için ilk klinik 1949’da açılmıştır. Diğer taraftan speleoterapinin tuz madenlerinde daha etkili olarak verilebildiğinin ortaya konması açısından esas önemli gelişme 1958’de Polonya Krakow yakınlarındaki Wieliczka tuz madeninde açılan klinik olmuştur.

Bunu takiben eski Sovyetler Birliği ülkelerinde speleoterapinin başlaması ve gelişimine Ukrayna’nın Transkarpatya Bölgesi bilim adamları öncülük etmiş ve Solotvyno’daki tuz madeni içerisine ilk Allerji Hastanesi açılmıştır. Sonrasında bu disiplin diğer ülkelere de yayılarak gelişme göstermiştir, bu kapsamda Çon-Tuz (Kırgızistan), Duz-dag (Nahcivan / Azerbaycan), Berezniki (Perm, Russia), Salihorsk (Belarus) sayılabilir.

19 ve 20. Yüzyıl itibarıyla kısa tarihçe şu şekilde ifade edilebilir. Polonya’da Dr. Feliks Boczkowski 1846’da ülkesindeki Wieliczka Tuz Madeninde işyeri hekimi olarak görev yapmakta iken, mikroklima ortamının sağlığa etkisini gözlemlemiş ve speleoterapi uygulamaları yapmıştır. Polonya’da bu disiplin esas gelişimini, yine maden bünyesinde de görevli Prof. Dr. Mieczyslaw Skulimowski’nin 1958 yılından itibaren yaptığı çalışmalarla göstermiş, bu kapsamda bir tuz madeninde ilk defa bir tıbbi ünite açılmış ve bu günlere kadar kesintisiz gelişimini sürdürmüştür.

Diğer taraftan, İkinci Dünya Savaşı Almanya’sında bombalara karşı sığınak olarak kullanılan Klutert Mağarasındaki Astımlı hastalar üzerinde mikroklimanın iyileştirici etkisi fark edilerek bundan böyle bu mağarada speleoterapik ünite kurulmuştur, halen faaliyettedir.

Ukrayna’nın Transkarpatya Bölgesindeki Solotvyno Tuz Madeninde 1968’den itibaren speleoterapik birim açılmış, daha sonra buraya Bölgesel Alerji Hastanesi eklenmiştir. Uzghorod’daki bir enstitü bünyesinde önemli bilimsel çalışmalar yapılmıştır.

Bunların dışında Avusturya (Salzebad), Romanya (Turda, Prahova, Praid), Gürcistan (Tetri), Pakistan (Khewra) mağaraları veya tuz madenlerinden speleoterapötik uygulamalar açısından söz etmek gerekmektedir.

Tanımlar bölümünde tuz terapisinin SPELEOTERAPİ - HALOTERAPİ olarak iki ana gruba ayrıldığı anlatılmıştı. İşte bu tarihsel gelişim diğer bir yönüyle speleoterapiyi haloterapiye bağlayan bir seyir takip etmiştir. Şöyle ki Ukrayna örneğindeki Solotvino tuz mağarasının içerisinde ve mağaranın yanında tesis edilen hastanede 8 yıl süresince yapılan çalışmalarla metodun etkinliği ortaya konulduktan sonra, bu defa bağlı bulunduğu bölgenin başkenti olan Uzhgorod’da halen Ukrayna Sağlık Bakanlığı Bilimsel ve Uygulamalı Rehabilitasyon Enstitüsü ismiyle faaliyetini sürdüren merkezde mağara ortamı simüle edilerek Haloterapi metodu gelişmiştir.

Sonuç olarak tuz terapisi gerek speleoterapi, gerekse haloterapi olarak son 70 yıl içerisinde pek çok bilimsel çalışmaya, yayına, klinik uygulamaya ve bilimsel toplantıya konu olmuştur. Haloterapinin kalbi durumundaki halojeneratörlerin ve kontrollü hava ortamının şartları ve standartları belirlenmiştir. ²

2^* www.tuzrehabilitasyon.org